Eric Leltz  RSS feed    

Misbruik van macht zit in een klein hoekje

Zondag 05 januari 2020

Eric Leltz
Onlangs zag ik een politieauto met knipperlichten aan op het trottoir staan. Bij nadere blik bleek dat twee agenten in een cafetaria op een bestelling stonden te wachten. Toen ik hen aansprak dat ze niet zo’n fraai voorbeeld geven bleek de vrouwelijke agent slecht tegen kritiek te kunnen en in haar verweer niet verder te komen dan ‘wij moeten ook eten’. Dat had Marco Kroon moeten weten. Dan had hij vast gezegd ‘wij moeten ook plassen’. De mannelijke agent begreep mij maar in zijn uitleg kwam hij met argumenten waar een gewone burger als ik het voorzichtig inschat, niet mee wegkomt. Tenminste antwoorden als ‘het is maar kort’ en ‘niemand heeft er last van’ zullen door de diender snel worden gezien als ‘smoesjes’. We kwamen er niet uit en ik gaf aan een klacht in te dienen. Dat heb ik de volgende dag gedaan. Daarop kwam bijgaand antwoord:

De gedragingen van een individuele medewerker van de politie is zijn of haar eigen verantwoordelijkheid. Zoals wij het lezen heeft u de medewerkers al aangesproken op hun gedrag. Gelukkig zijn medewerkers van de politie ook mensen en krijgen ze gelegenheid om tijdens de werkdag een pauze te genieten. Tijdens deze pauze hebben ze de gelegenheid om een zelf meegebrachte maaltijd te nuttigen of een om maaltijd te gaan halen.

Een antwoord dat bij mij de vraag oproept of het wel zo is dat het gedrag van iedere medewerker de eigen verantwoordelijkheid is zonder dat dit ergens aan wordt getoetst? In ieder geval worden de agenten niet aangesproken ‘want dat heb ik al gedaan’! Dan heb ik het nog maar niet of het gewoon is dat een maaltijd in de pauze wordt gehaald met de dienstauto. En dat medewerkers van de politie mensen zijn? Vanzelfsprekend, alsof dat het punt is. 

Het lijkt wellicht een klein voorval maar gedrag waarbij de handhaver in gewone situaties zichzelf meer rechten toe-eigent dan anderen ondermijnt wel het rechtsgevoel. Organisaties als de politie hebben al een naar binnen gerichte cultuur. In dat kader is het goed om wat vaker in de spiegel te kijken die de buitenwereld aanreikt. Ook al is dat lastig.

Eric Leltz

Werkdruk

Maandag 30 december 2019

Eric Leltz

De hogeschoolraad van de Hogeschool Utrecht besprak de resultaten van het werkbelevingsonderzoek. Dit is een terugkerende dans want dit onderzoek wordt om de twee jaar uitgevoerd. En steevast komen daar dezelfde ‘energiegevers’ en ‘energievreters’ naar voren. Overigens net als bij veel andere (hoge)scholen. Alle ingrediënten om de koe bij de horens te vatten zijn dus allang gelokaliseerd. Je zou zeggen dat er tot concrete actie kan worden overgegaan. Maar in plaats daarvan wordt er een nieuw onderzoek naar werkdruk, een van de grootste energievreters, aangekondigd. Pas komende zomer mogen resultaten worden verwacht. 

Jammer, eerst weer een onderzoek naar de bekende weg. In Nederland is al heel veel onderzoek naar werkdruk gedaan. Ook in het hoger onderwijs. Daarom kennen we ook de voornaamste oorzaken van werkdruk: ‘onvoldoende controle over het werk’, ‘weinig ondersteuning bij het uitvoeren van taken’, en ‘het gevoel onvoldoende competent te zijn’. Een slecht verstaander zou kunnen denken dat met de aankondiging van een onderzoek tijd wordt gekocht, want tot de zomer hoeft geen verantwoording te worden afgelegd over de werkdruk. 

Waarom niet duurzaam denken en gebruik maken van de reeds bekende resultaten over de oorzaken van werkdruk?

Hierbij een aanzet. Kijk eerst naar wat mensen gelukkig maakt. Volgens Daniel Pink (2009) is dit:

  • Mensen willen competent zijn,
  • Mensen willen verbonden zijn met elkaar en met hun privé situatie,
  • Mensen willen autonoom zijn

Kijk vervolgens naar de oorzaken waardoor deze factoren gefrustreerd raken en hoe dit in de dagelijkse praktijk kan worden voorkomen. Zoek de dialoog binnen kleine teams. Dit kan op heel veel manieren waarbij het de voorkeur heeft om teams zelf hun eigen werkwijze te laten definiëren. Begin met een team dat zichzelf opwerpt. 

Een voorbeeld werkwijze is:

Zoek als volgt naar oplossingen:

  • Benoem aandachtspunten. Dit is wat negatief geformuleerd de knelpunten of irritaties zijn
  • Zet een aandachtspunt centraal
  • Ontrafel dit aandachtspunt in de onderliggende regels en veronderstellingen die hier aan ten grondslag liggen
  • Vraag je af ‘waarom’ doen we dit?
  • Vraag je af ‘hoe’ kan het anders?
  • Vraag je af ‘wat’ gebeurt als het aandachtspunt over boord wordt gegooid
  • Vraag je af ‘wie’ er last van heeft als we het anders doen.

Het resultaat is een lijst van punten die direct kunnen worden uitgevoerd en een lijst van punten waarbij overleg nodig is met een hoger echelon. Heeft deze laatste lijst een stevige omvang, dan is dit een teken aan de wand voor wat betreft de factor ‘autonomie’. Een lijst van mogelijke aandachtspunten is:

  • Voelt de werkomgeving veilig?
  • Is deze werkomgeving rustig?
  • Wat is het nut van een specifieke vergadering?
  • Kijk naar de administratie en stel je de vraag ‘waarom houden we dit bij?’
  • Herverdeel het werk over het jaar. 
  • Doen we wat we beloven? 

Deze sessies kunnen in januari 2020 plaatsvinden, gewoon low-profile. Tegen wie aankomt met ‘dat kan niet’, het ‘There is no alternative’-type, zeg je dat deze persoon de fantasie moet laten werken en wellicht nog niet helemaal klaar is voor de toekomst. Daarna kunnen de veranderingen met een beetje lef om los te laten worden doorgevoerd, zodat ver voor de zomer de werkdruk een stuk lager zal zijn en het plezier in het werk een stuk hoger. Dan komt het met de kwaliteit van het onderwijs en de positie van de Hogeschool Utrecht op menig lijstje, ook goed.

Boerenrepubliek

Donderdag 24 oktober 2019

Eric Leltz

Bestuurlijk Den Haag is verworden tot Palermo aan de Noordzee: huiszoekingen bij twee wethouders van een lokale partij, het aftreden van die wethouders, aangifte vanwege het lekken van een filmpje uit een vertrouwelijk overleg tussen de fractievoorzitters en de Commissaris van de Koning en tot overmaat van ramp dit allemaal in de week dat de burgemeester vanwege iets te enthousiaste vreugdevuren haar biezen moest pakken. Over het laatste schreef ik begin januari van dit jaar al de blog ‘slappe knietjes’. Het is verbazingwekkend hoe een brokkenpiloot met een bijpassend trackrecord op de burgemeesterspost heeft kunnen komen. Dat moet een bijzondere VVD-lobby zijn geweest. En op dat gelekte filmpje was fraai te horen hoe de Commissaris de oren van de fractievoorzitters waste. Ze ondergingen het gedwee. Ook mooi om te lezen hoe een van de wethouders, de Mos, zijn eigen waarheid leeft. Hij is transparant want “alle namen van sponsors staan op de campagnebus”. Dat hiermee een grijs gebied wordt betreden waar cliëntelisme om de hoek loert komt niet in hem op. Daarom ziet hij ook niet dat hij in bestuurlijk opzicht kwetsbaar is. Geen wonder dat dit hem nu in de problemen heeft gebracht.

Intussen is Johan Remkes als waarnemend burgemeester aangesteld. Die kan dan meteen een kijkje nemen op het Malieveld want dat is omgeploegd door boze boeren. Die zijn boos omdat het kabinet van plan is om stikstof maatregelen te nemen die de boeren hard zullen treffen. Maatregelen naar aanleiding van een rapport van ....... Johan Remkes.

In hun boosheid trekken de boeren zich nergens iets van aan en lijken afspraken te bestaan om deze vooral niet na te komen. ‘Regels? Daar hebben we lak aan’, lijkt het adagium. Een deur die niet snel genoeg open gaat wordt met een tractor kapot gereden. Het grasveld voor menig provinciehuis fungeerde als parkeerplaats voor tientallen tractoren, afzettingen worden omver gereden of er nu fietsers in de buurt zijn of niet en op de snelweg daar kunnen tractoren ook gewoon rijden. En dat alles gevoegd bij misselijkmakende teksten, symbolen als een doodskist en strop, fysieke overmacht en intimidatie. 

Het gevoel van onaantastbaarheid wordt versterkt door slappe provinciebestuurders die binnen een paar dagen op besluiten terugkomen en door dienders die in tegenstelling tot bij de protesten van ‘extinction rebellion’, de boeren geen strobreed in de weg leggen en daarmee het idee voeden dat het loont om de samenleving te ontwrichten. Laat dit protesterende leraren en verpleegkundigen die tot nu toe ludiek protesteren maar bitter weinig bereiken, maar niet op een idee brengen. Hoelang duurt het nog voor dat boeren hun hand overspelen en de gunfactor verliezen? 

Deugen de meeste mensen?

Vrijdag 20 september 2019

Eric Leltz

Deze maand verscheen een nieuw boek van Rutger Bregman, ‘De meeste mensen deugen’ met de ietwat pretentieuze ondertitel ‘de nieuwe geschiedenis van de mens’. In dit boek gaat hij, in lijn met Aristoteles in zijn ‘’Ethica Nicomachea’, uit van de goede inborst van de mens.

Wie wil nu niet meegaan in dit betoog? Het gaat per slot van rekening over de goede kant van onszelf. Toch past een kanttekening. Een mens kan dan wel ‘in principe’ deugen, om dat tot bloei te laten komen zijn de omstandigheden wel belangrijk. Dit blijft bij Bregman wat onderbelicht. Zo schets hij een verhaal van jongens die op een onbewoond eiland aanspoelen en vredelievend met elkaar omgaan. Dat is wel gemakkelijker als er overvloed is en allen beseffen dat ze van elkaar afhankelijk. Is er echter geen overvloed en gaat het meer om jij of de ander in plaats van jij en de ander, dan komt het slechte in de mens snel aan de oppervlakte en vallen mensen terug in de stand ‘overleven’. Dan is het ‘flight’ of wellicht ‘fight’ om te krijgen wat je nodig denkt te hebben. Het is zoals Karl Marx al schreef: “als het economische leven van een samenleving chaotisch wordt, dan veranderen de morele overtuigingen van individuen vrij snel’. De Amerikaanse groep the Buoys bezong in 1971 het lot van ‘Timothy’. Daar gaat het om drie mijnwerkers. Ze raken ingesloten en er is wel drinken maar geen voedsel. Uiteindelijk bevrijden hulpverleners hen na weken, alleen...... dan blijken er nog maar twee mijnwerkers over te zijn. Timothy is door de andere twee als voedzame maaltijd gebruikt om te overleven.Bregman noemt ook het Milgram-experiment uit 1963 over hoe slecht de mens is als de omstandigheden er naar zijn. In dit experiment geven ‘docenten’ stroomstoten aan ‘leerlingen’ zodra ze een verkeerd antwoord geven. Dat de leerlingen proefpersonen waren en dat achteraf bleek dat een deel van de docenten wist dat het om een wetenschappelijk experiment ging, ontkracht inderdaad zoals Bregman schrijft, de waarde van het onderzoek. Maar het bewijst nog niet dat de mens dan wel deugt.

Het zijn de omstandigheden die het mogelijk maken dat het goede van de mens boven water komt. Om het goede leidend te laten zijn, zal een samenleving dit ook mogelijk moeten maken. Dan gaat het om een samenleving waar vertrouwen een grote rol speelt. Dat is wel iets anders dan de huidige competitieve en neo-liberale samenleving waarbij op wantrouwen wordt gestuurd en waarbij controle op controle plaatsvindt juist omdat we elkaar onvoldoende vertrouwen. Dat is ook heel iets anders dan een samenleving waar mensen onzeker zijn over hun baan, hun salaris of hun pensioen en waar men om die reden ieder ander al snel ziet als potentiële concurrent. Dat voedt de angst.

De mens deugt, ik wil er graag in mee gaan, maar dan zijn de omstandigheden dus wel relevant. Dat vergt nog heel wat aanpassingen. In de samenleving maar ook bij onszelf. Het gaat dan om gedragsverandering, van ‘vertrouwen is goed maar controle is beter’ naar ‘wie goed doet, goed ontmoet’.

Vaardigheden

Dinsdag 13 augustus 2019

Eric Leltz

De wereld verandert snel. Omdat de veranderingen op meerdere gebieden tegelijk plaatsvinden zoals digitalisering, globalisering en individualisering is het niet zomaar een verandering maar een transitie. Deze transitie vormt een hele opgave voor het onderwijs. Daar moet men opleiden voor beroepen die nog niet bestaan, voor technieken die nog niet zijn uitgevonden, om uitdagingen aan te gaan die we nog niet kennen en voor een generatie bij wie ‘social media’ in het DNA zit. Welke vaardigheden zijn dan relevant?

Het nationaal expertise centrum leerplanontwikkeling definieert de 21ste eeuwse vaardigheden. Het gaat dan bijvoorbeeld om creativiteit, kritisch denken en mediawijsheid. Het World Economic Forum, een jaarlijkse bijeenkomst in het Zwitserse Davos van CEO's van de grootste bedrijven ter wereld, politici, onderzoekers en journalisten, definieert 16 vaardigheden voor het onderwijs van de 21ste eeuw. Deze vaardigheden zijn onderverdeeld in 6 fundamentele ‘geletterdheden’, 4 competenties, 6 karaktereigenschappen. Als relevante competenties noemen zij (ook) kritisch denken, probleemoplossend vermogen, communicatieve vaardigheden en samenwerken.

Je kunt ook op een andere manier de vereiste vaardigheden achterhalen. Bijvoorbeeld door met het oog op de robotisering te kijken naar waar een mens zich in kan onderscheiden ten opzichte van een robot. Het komt er dan op neer om kansen en mogelijkheden te zoeken in wat een robot (nog) niet kan. Er is nog geen plaats voor een robot daar:

  • Waar we een mens willen zien
  • Wat nog te ingewikkeld is voor een robot en
  • Daar waar arbeid te goedkoop is om te automatiseren

Relevante onderscheidende vaardigheden zijn dan creativiteit, flexibiliteit, kritisch denken en de menselijke maat (empathie). Een voorbeeld van flexibiliteit ten opzichte van een schaakcomputer zie je als een huis in brand staat. Schaakcomputer Deep Blue mag dan wel in 1997 in staat zijn geweest om de wereldkampioen van toen, Gary Kasparov, te verslaan, als het huis in brand staat schaakt Deep Blue gewoon door terwijl een loopje naar de brandblusser op dat moment urgenter is. En empathie? Een robot heeft geen hart dus een keertje met de hand over het hart strijken is er niet bij.

Maar de ontwikkelingen gaan snel. We zien graag een zorgzame verpleger of verpleegster aan ons bed. En als de keuze is niemand aan je bed of een robot, dan is de balans snel opgemaakt. Zorgrobots Pepper, Zora en Tessa zijn inmiddels goede bekende in menig zorgcentrum. En een schilderij willen we natuurlijk van een echte kunstenaar. Een die op een zoldertje een atelier heeft en tijden heeft gekend dat er nauwelijks te eten was. In 2018 is het schilderij ‘Edmond de Belamy’ voor €375.000 geveild. De maker was geen getormenteerd kunstenaar maar een computeralgoritme. De signatuur op het doek is dan ook een formule. En wat te denken van Blonde Dolly 2.0. Geen mooie vrouw van vlees en bloed om even mee te verpozen, maar een sekspop. Ineens is de kans op uitbuiting of een Soa tot vrijwel 0 gereduceerd.

Toch is het de vraag of die afhankelijkheid van machines ons wel zo gelukkig maakt. Deze afhankelijkheid tart namelijk onze autonomie. En samen met ‘je verbonden voelen met anderen’ en ‘erkend worden’ is nu juist ‘autonomie’, volgens Daniël Pink (2009), datgene wat ons gelukkig maakt.

 

Archief



Rubrieken