Eric Leltz  RSS feed    

Moreel leiderschap

Donderdag 02 mei 2019

Eric Leltz

De wereld verandert in sneltreinvaart. En dat komt eigenlijk niet goed uit want mensen houden helemaal niet van verandering. Sterker, ze hebben hier ten diepste een angst voor. Die angst verklaart ook de overmatige drang in de systeemwereld naar het verzamelen van cijfers. Volgens de filosoof Heidegger komt onze liefde voor cijfers voort uit de angst voor wat we niet begrijpen. We gaan liever voor de schijnzekerheid van de papieren werkelijkheid van de systeemwereld dan dat we in de onzekerheid van de leefwereld vertoeven. ‘Meten is weten’ is het mantra zonder goed te beseffen wat we eigenlijk meten.

We zien de technologische ontwikkelingen dagelijks om ons heen. Maar de kwaliteit van ons leven houdt hier geen gelijke tred mee. Dat geeft niet alleen een gevoel van onvrede maar ook een gevoel van onzekerheid en angst. En wie angst heeft, kan dit tegenwoordig via social media duidelijk laten horen. Populistische partijen spelen handig in op deze angst door een wereld voor te schotelen die blijft zoals die is of die zelfs teruggaat naar de tijd toen alles nog overzichtelijk was en we zonder risico een touwtje uit de brievenbus konden laten hangen. Nu is er niet veel mis met het luisteren naar ‘de stem van het volk’ maar dat wordt het wel als dat resulteert in opportunisme en korte termijn oplossingen. Want teveel korte termijn, te weinig lange termijn en teveel luisteren naar de boze Nederlander heeft tot gevolg dat een grote middengroep vervolgens opgescheept wordt met ongewenste maatregelen. En daarmee organiseer je een nog grotere onvrede.

Bij politieke partijen ontbreekt het lef om maatregelen te benoemen die een tijdje pijn doen maar wel noodzakelijk zijn in tijden van transitie. Je maakt je er niet populair mee en met een spanningsboog van 4 jaar tot de volgende verkiezingen is het niet altijd evident om je te onttrekken aan de populariteitspolls. Toch zou het van visie getuigen als de partijen wat meer koersvast zijn en met het oog op de lange termijn maatregelen durven nemen omdat zaken fundamenteel anders geregeld moeten worden. Dat is een roep om moreel leiderschap waarbij de pijnpunten worden benoemd en de koers wordt uitgezet. Dat vergt lef en moed. Maar wie is op dit cruciaal moment in de samenleving in staat om moreel leiderschap te tonen?

Smart society

Donderdag 21 maart 2019

Eric Leltz

Onlangs stond een artikel in de krant dat ‘de gemeenteambtenaar’ nog niet klaar is voor de smart society. Als dat zo is, dan is er alle reden om een inhaalslag te maken want die smart society komt er toch echt aan.

De smart society wordt omschreven als een vergaande digitale samenleving. Het is hiermee een logische vervolgstap in de ontwikkeling die de samenleving in de loop der tijden heeft doorgemaakt: van jacht via een agrarische samenleving, de industrialisatie en het informatie tijdperk naar nu dus de smart society. In die smart society staan termen als ‘Internet of Things’, ‘Big data’, ‘Kunstmatige intelligentie’ en ‘robotisering’ centraal. Bij dit laatste gaat het niet alleen om de op mensen lijkende robots, de zogeheten humanoids, maar meer nog om robots al of niet verborgen in allerlei apparaten. Deze apparaten zijn via netwerken verbonden en kunnen dan onderling data uitwisselen, interpreteren en op basis hiervan actie ondernemen.

Het is een hele uitdaging om hierin een balans te vinden tussen de technische mogelijkheden, het democratisch gehalte, en de menselijke maat. Zonder kritische houding ben je overgeleverd aan de apparatuur. Zo kun je, als je weinig kritisch blind vaart op de ‘ingeblikte mevrouw’ die jouw altijd de weg wijst in de auto, zo maar de fietsenkelder inrijden. Of gaat de 3D-printer uit van de nieuwste specificaties en past het uitgeprinte schroefje toch net niet in die tafel.

Het feit dat je bij sommige gelegenheden al moet bewijzen dat je géén robot bent, laat zien dat het een vaart loopt met de robotisering. Maar is dit erg? Misschien is het wel het lot van de mens om afhankelijk te zijn en moeten we zoals Friedrich Nietzsche zegt ‘leren leven met ons lot’. Kijk naar onze geboorte. Zonder hulp zal een baby’tje, hoe schattig ook, niet overleven. Het is totaal afhankelijk van anderen. En lopen? Wacht nog maar een goed jaar. Dan moet je een veulen zien. Dat valt uit de moederschoot, schut zichzelf even droog, gaat weliswaar wat voorzichtig op de benen staan, maar dartelt daarna wel vrolijk de wei in. En dat allemaal zonder hulp(middelen).

Dus laten we de techniek omarmen maar wel met behoud van de menselijke maat: ‘High tech with a Human touch’.

Klimaatspijbelaars

Dinsdag 12 februari 2019

Eric Leltz

Afgelopen donderdag trokken 15000 jongeren naar Den Haag. Ze zijn bezorgd over hun toekomst omdat ze zien dat het klimaat naar zijn mallemoer gaat en de regering hier onvoldoende tegen doet. De politieke leiders ontberen een klimaatvisie en hebben de zorg voor het milieu te lang voor zich uit geschoven. Heel veel praatcultuur maar weinig daadcultuur met als gevolg dat de tijd van rustig opbouwende maatregelen voorbij is en nu rigoreuze keuzes moeten worden gemaakt. Het ‘5 voor twaalf scenario’, en dat doet pijn. Een goed initiatief dus van de jongeren. Niet stilzitten en afwachten maar laten zien en horen waar je voor staat.

Een dergelijke massaliteit zou een signaal moeten zijn maar in plaats daarvan laat de gevestigde orde het ongemak zien hoe zij met dit soort initiatieven omgaat en hoe stevig zij blijft hangen in haar eigen wereld. Het gaat hier nog niet zover als in België waar de verantwoordelijk minister, Joke Schauvliege, zonder blikken of blozen aangaf dat de ‘optocht van jongeren’ in scène is gezet en onderdeel is van een complot. Zij wist het zeker want ze had het zelf van de staatsveiligheid gehoord. Een grove leugen bleek al snel en niet veel later werd ze naar huis gestuurd en kon Joke gaan koken.

In Nederland kwam de kritiek op de jongeren ook van de gevestigde orde, maar had een ander karakter. Hier was het: ‘de jongeren zijn geïndoctrineerd’, ‘ze zijn een speelbal van groene leraren’ of ‘ze worden gestuurd door hun ouders’. Een heuse psychiater noemde het zelfs ‘kindermishandeling’. Wat een vertroebeld beeld van de jeugd heb je dan. Bovendien ‘moeten ze gewoon naar school’, ‘mag je niet spijbelen’ en ‘zijn de jongeren hypocriet’ want ‘ze gaan zelf ook op vliegvakantie’ en ‘eten bovendien vlees’. Alsof er geen tussenweg is en het altijd alles of niets moet zijn. Het zijn allemaal oude waarden, oude verdedigingslinies, die afleiden van de vraag waarom de jongeren daar eigenlijk staan. Het zijn ook allemaal non-argumenten om maar vooral niet zelf te hoeven veranderen.

Het is menens met het eisen van milieumaatregelen. De oude garde kan maar beter leren hoe om te gaan met deze nieuwe werkelijkheid en genieten van het idealisme van de jongeren. Een idealisme dat ze wellicht ooit zelf ook hadden maar dat onderweg verloren is gegaan. Dat is krachtiger dan fake-news verspreiden met foto’s waaruit zou moeten blijken dat de jongeren hun eigen rommel niet opruimen. Laat die foto’s liever een symbool zijn van de manier waarop vorige generaties zijn omgegaan met de aarde. Wie zijn dan eigenlijk de echte klimaatspijbelaars? Dat is waarom de jongeren nu massaal de straat op gaan.

Geplaatst in blog | Er is 1 reactie

Slappe knietjes

Woensdag 09 januari 2019

Eric Leltz

De jaarwisseling was weer als vanouds: er was vuurwerkschade, er werden hulpverleners bekogeld en er vielen gewonden en zelfs doden. In Den Haag ontstond een waar inferno omdat een metershoge brandstapel ongecontroleerd kon afbranden.

Over die brandstapel hadden de bouwers afspraken gemaakt met het Haags gemeentebestuur maar bij de bouw waren ze die volstrekt vergeten. Het gemeentebestuur constateerde dit wel maar deed dit veel te laat en had niet meer het lef om adequaat in te grijpen. De brandstapel die een paar jaar geleden in het leven is geroepen om geweld te voorkomen bleek zich zomaar te hebben ontpopt als een ‘Paard van Troje’ dat juist geweld oproept. Het gemeentebestuur blonk niet uit in daadkrachtig optreden en liet zich liever leiden door angst. De brandstapel is traditie en tradities raken aan de identiteit van mensen. Maar aan tradities kun je je ook behoorlijk vertillen. En dan is het in bestuurlijk Nederland gewoonte om maar stil te blijven zoals ook de zwarte pieten discussie laat zien.

Dit soort ‘bestuur van de slappe knietjes’, zie je steeds vaker. Bestuurders duiken weg als het lastig wordt. Dan mogen de mensen het zelf uitzoeken. Onder het mom van de participatie maatschappij zijn die dat toch al enige jaren gewend. Dat gaat heel vaak goed, maar soms dus ook niet. Door deze lakse bestuurlijke houding is er een groeiende afstand ontstaan tussen bestuurders in de systeemwereld en ‘het volk’ in de leefwereld. Geen wonder dat wanneer bestuurders een beroep doen op vertrouwen dat zelden in goede aarde valt. Door dit afschuiven en weglopen worden bestuurders steeds onzichtbaarder en ontnemen zij zichzelf een mogelijkheid om gerespecteerd te worden. Daardoor verliezen zij steeds meer gezag. En waar minder gezag is, is ook minder ontzag. En zo leggen bestuurders de rode loper uit voor de gele hesjes.

Chaos

Woensdag 05 december 2018

Eric Leltz

We leven in een overgangstijd. Een tijd waarin bijvoorbeeld fossiele energie langzaam wordt ingewisseld voor duurzame energie en hiërarchische top-down organisaties worden vervangen door bottom-up initiatieven. Maar in een overgangstijd lopen zaken door elkaar waardoor de tijd als chaotisch wordt ervaren. De oude tijd heeft vorm maar nog nauwelijks energie, de nieuwe tijd heeft veel (burger) energie maar zoekt nog naar vorm. Opmerkelijk hierbij is de rol van de politiek. In deze hectiek zien we niet haar mooiste kant:

  • De VVD die proefballonetje na proefballonetje loslaat. En op hun congres de mond vol heeft van duurzaamheid maar aan het eind vrolijk honderden ballonnen de lucht in laat gaan,
  • Of een Milieu Effecten Rapportage (MER) van Schiphol die op een zondagmiddag naar buiten wordt gebracht zonder de bewoners uit de omgeving te consulteren en waarbij net zolang is doorgerekend tot men bij de gewenste uitkomst komt. Daarmee geeft de rapportage geen antwoorden maar wordt het een discussiestuk,
  • Eerste Kamer lid Postma die nooit zijn verantwoordelijk heeft genomen voor het debacle op de VMBO school in Maastricht en met zachte dwang moet worden weggestuurd als bestuurder,
  • Burgemeester Halsema van Amsterdam die suggereert dat ze nationale wetgeving naast zich neer zal leggen,
  • Een kabinet dat het toestaat dat Shell geen winstbelasting betaald en zich bij de dividendbelasting de les laat dicteren door het grootkapitaal van Unilever.

In het licht van deze voorbeelden is het helemaal niet vreemd als de samenleving het ook niet zo nauw neemt. Dat zie je terug in een programma als ‘Veronica Inside’ bij de commerciële omroep. Je zult daar eerder polariserende en denigrerende opmerkingen tegen komen dan enige nuance. We kennen in Nederland gelukkig vrijheid van meningsuiting maar af en toe beseffen dat je voor een enkeling mogelijk een rolmodel bent, zou wel mogen meewegen bij de afweging wat je wel en wat je niet zegt.

Ondertussen neemt het geweld tegen ambtenaren toe, neemt het geweld tegen docenten toe en neemt het geweld tegen ambulancepersoneel toe. En de politie? Die geeft aan dat ze 16.000 zaken noodgedwongen moet stoppen vanwege een personeelstekort. Het kan nog nauwelijks verbazen, want de politici ze stonden er bij en ze keken er naar.

Archief



Rubrieken