Eric Leltz  RSS feed    

De nederige mens

Woensdag 07 oktober 2026

Eric Leltz

De mensheid heeft op aarde een prominente plaats ingenomen. Mensen zien zichzelf als rationeel wezen dat boven de natuur staat en deze zelfs naar zijn hand kan zetten, de maakbare wereld! Toch past enige bescheidenheid. Mensen kunnen heel veel, maar ze kunnen ook heel veel niet. 

Nicolaus Copernicus (1473-1543) zette de aarde uit het middelpunt van het universum en bewees dat deze om de zon draait. De aarde bleek een onbeduidend stipje in een uitgestrekt heelal. De mens was niet langer het centrum waaromheen alles draait maar een tijdelijke gast in een oneindig universum.

Charles Darwin (1809-1882) ging verder. Hij toonde aan dat de mens niet apart geschapen is als evenbeeld van God, maar voortkomt uit hetzelfde evolutionaire proces als alle andere organismen. Via natuurlijke selectie deelt de mens zijn oorsprong met apen en bacteriën. De mens is een dier onder de dieren, onderworpen aan dezelfde biologische wetten. Superioriteit over de natuur is een illusie. Mensen zijn producten van die natuur en afhankelijk van ecosystemen die ze niet kunnen beheersen.

Sigmund Freud (1856-1939) voegde een psychologische dimensie toe. Na de Verlichting heerste het geloof dat de mens rationeel, autonoom en meester over zijn lot was. Freud ontmaskerde dit zelfbedrog. Onder de oppervlakte van het bewustzijn borrelen irrationele driften, onbewuste conflicten en instinctieve verlangens. Mensen vallen gemakkelijk terug op agressie, seksualiteit en angst, in plaats van helder en vrij te handelen. Ze zijn niet de soevereine heerser van de eigen geest, laat staan van de buitenwereld. Wie denkt de natuur te kunnen onderwerpen, mag wel beseffen hoe weinig grip hij op zichzelf heeft.

René Girard (1923-2015) legde bloot dat de mens grotendeels functioneert via nabootsing. Deze ‘mimetische drang’ zorgt er voor dat we iets nastreven niet omdat we het zelf diep van binnen willen maar omdat anderen het doen of al hebben. Authenticiteit is zeldzaam, de mens is verweven met sociale mechanismen.

Het superioriteitsgevoel heeft in de loop der tijd heel wat butsen opgelopen, maar dat is tot nu toe onvoldoende gebleken om in te zien dat de (westerse) mens niet boven de natuur staat, maar hier deel van uitmaakt. Nederigheid is geen zwakte maar een voorwaarde voor realistisch handelen. Zo kan de mens zijn plaats in de natuur opnieuw innemen, niet als heerser, maar als deelnemer.



Reactie geven

Naam *
Email *
Website
Bericht *

Archief



Rubrieken